Search
مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی در مساجد کبود مزارشریف افغانستان و سلطان احمد ترکیه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

  • سعیده جوشقانی 1
  • محمد کاظم حسنوند 2  
  • محمد عارف 3

1 گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه نمایش، دانشکدۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

باغ نظر (ماهنامه)

دوره 18، شماره 105
اسفند 1400
صفحه 5-18

بیان مسئله: تزیینات با ارزش‌ترین بخش هنر اسلامی است. به این سبب که می‌تواند عقاید مذهبی و جلوه‌های فرهنگ‌وهنر این دوران را بازتاباند و با تمام فرازونشیب‌هایی که در طول قرن‌ها داشته، توانسته به طور چشمگیری خود را گسترش دهد و با بیانی یگانه در اقلیم‌های مختلف آثاری جاودانه از خود بر جای گذارد. در میان انواع تزیینات معماری، کاشی‌کاری و نقاشی ضمن آنکه بیشترین توجه معماران مسلمان را به خود جلب کرد، از دلایل بسیار مهم و مؤثر در نمود زیبایی و عظمت بناهای اسلامی است.
هدف پژوهش: هدف اصلی پژوهش مطالعه و بررسی نقوش تزیینی دو مسجد کبود مزارشریف و سلطان‌احمد است. تزیینات بی‌مانند این دو مسجد از آن جهت مقایسه می‌شوند که موارد مشابه و غیرمشابه در نقوش تزیینی به‌کار‌رفته روی کاشی‌کاری‌ها را که با الهام از طبیعت و تأثیرات قومی و منطقه‌ای و برگرفته از هنر ایران باستان و ایران اسلامی است، شفاف‌ سازند.
روش پژوهش: این تحقیق به روش مقایسه و تطبیق نقوش تزیینات دو مسجد با استفاده از جدول‌هایی به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد و در این راه از اسناد مکتوب و تحلیل داده‌‌ها نیز کمک گرفته شد.
نتیجه‌گیری: خاستگاه نقوش تزیینی در دو بنا ریشة ایرانی دارد اما هر منطقه سازوکار مخصوص و خلاقانة خود را برای بومی‌کردن طرح‌ونقش خود به کار بسته است. تزیینات کاشی‌‌های به‌کاررفته در دو مسجد سازگار با دستورات دین اسلام ساده و انتزاعی شده و به‌جای طبیعت‌گرایی از تزیینات گیاهی و هندسی و نمادگونه استفاده شده است. این سبک علاوه بر زیباساختن معنا و نشانه‌هایی از نظم، کثرت و وحدت را نیز نمایان می‌کند و بر انسجام فضای روحانی محیط می‌افزاید.

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Decorative Patterns in the Blue Mosques of Mazar-i-Sharif in Afghanistan and Sultan Ahmed in Turkey

نویسندگان [English]

  • Saeedeh Joshaghani 1 
  •  
  • Mohammad Kazem Hasanvand 2 
  •  
  • Mohamad Aref 3
1 Department of Analytical History and Comparative Studies of Islamic Art, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Creative Arts (in Painting), Department of Painting, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor of Art anthropology. Theatre Department of faculty member of Art, Tehran Branch, Iran.

چکیده [English]

Problem statement: Decoration is the most valuable part of Islamic Art. Decoration can reflect the religious beliefs and manifestations of culture and art of the Islamic period and with all the ups and downs it has had over the centuries, it has been able to expand significantly and leave lasting works through unique and unified expressions in different climates. Among all kinds of architectural decorations, tiling and painting are the most attractive among Muslim architects and are considered the most important and effective factors in the beauty and grandeur of Islamic buildings.
Research objective: The main purpose of this study is to examine the decorative patterns of the two ‘Kabud’ (blue) mosques of ‘Mazar-e-Sharif’ and ‘Sultan Ahmed’. The unique decorations of the blue mosques are compared to clarify the similar and dissimilar items in the decorative designs used on the tiles, which are inspired by nature and ethnic and regional influences and are derived from the art of ancient Iran and Islamic Iran.
Research method: The results were obtained by comparing the decorative patterns of the two mentioned mosques using the descriptive and analytical methods with the help of the tables, written documents, and data analysis.
Conclusion: ​​The origin of decorative patterns in the two buildings is rooted in Iran, but each region has used its own mechanism and creativity to localize the designs. The tiling decorations used in the two blue mosques of ‘Sultan Ahmed’ and ‘Mazar-e-Sharif’ are simple, with emphasis on the commands of Islam, and are abstracted from nature in a vegetal, geometric and symbolic manner. Along with beautification, they have meanings and show order, multiplicity, and unity, and add to the coherence of the spiritual atmosphere of the environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic architecture 
  •  
  • Patterns 
  •  
  • Blue Mosque 
  •  
  • Sultan Ahmed Mosque of Turkey 
  •  
  • Mazar-e-Sharif Mosque of Afghanistan
بلر، شیلا و بلوم، جاناتان. (1391). هنر و معماری اسلامی. تهران: دروس.
بورکهارت، تیتوس. (1365). هنر اسلامی و زبان و بیان (ترجمة مسعود رجب نیا). تهران: سروش.
بهرامی، امیر؛ حیدری، مهدی؛ حسینی‌نیا، سید مهدی و نوید، علی.  (1395). مقایسة کتیبه‌نگاری دو مسجد: گوهر شاد و کبود. پژوهش‌های باستان شناسی ایران، 6(11)، 191-206.
پورشیروی، اکبر. (1390). نقوش تزیینی ایران در هنر کاشی‌کاری. تهران: یساولی.
جوادی، شهره. (1379). قبة سبز قدیمی‎ترین نمونة کاشی‎کاری معرق ایران. هنرهای زیبا، (7)، 12-20.
جوادی، شهره. (1388). تزیین عنصر اصلی در زیبایی‎شناسی هنر ایران. باغ نظر، 2(3)، 51-57.
جهان‌بخش، هانا و شیخی نارانی، هانیه. (1394). پژوهشی پیرامون جایگاه تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در مساجد ایران. چیدمان، 4(11)، 108-117.
خرمی، حمیدرضا و اکبری‌پناه، محمدجواد. (1396). گونه‌شناسی تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در معماری گنبدهای یزد. در کنفرانس پژوهش‌های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران. شیراز:‌ موسسة معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی.
شاطریان، رضا. (1390). تحلیل در معماری مساجد ایران. تهران: نوپردازان.
کیانی، محمدیوسف. (1376). تزیینات وابسته به معماری ایران دورة اسلامی. تهران: میراث فرهنگی.
گادفری، گودین. (1388). تاریخ معماری عثمانی (ترجمة اردشیر اشراقی، اعظم حاج علی اکبری و منصور احمدی). تهران: متن.
هوگ، جان و مارتن، هانری. (1389). سبک‌شناسی هنر معماری در سرزمین‌های اسلامی (ترجمة پرویز ورجاوند). تهران: علمی فرهنگی.
 
Abdullahi, Y. & Embi, M. R. B. (2013). Evolution of Islamic geometric patterns. Frontiers of Architectural Research, 2(2), 243-251.

صاحب امتیاز:  پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر
مدیر مسئول:  دکتر سید امیر منصوری
سردبیر:  دکتر احمد پوراحمد
دوره انتشار:  ماهنامه
شاپا چاپی:  1735-9635
شاپا الکترونیکی:  2251-7197

جامعه معماران ایران
نوع متریال
انتخاب
نوع متریال
نوع پروژه
انتخاب
نوع پروژه

ویلای 142 | دفتر معماری متن

ویلای 142 | دفتر معماری متن موقعیت : ایران ، تهران ، جاده فیروزکوه، بعد از گیلاوند، شهرک هشت بهشت معمار: سعید محسن یونسی تاریخ: ۱۳۹۴ – ۱۳۹۵ نوع کاربری: مسکونی مساحت زمین: ۸۷۴ مترمربع مساحت زیربنا: ۴۰۷ مترمربع سازه: کوروس اطلاعتی تاسیسات مکانیکی: مهدی میرحبیبی تاسیسات الکتریکی: هاشم موسوی

ادامه مطلب »

خانه مهرآباد | دفتر معماری سرسایه

خانه مهرآباد | دفتر معماری سرسایه موقعیت: ایران ، اصفهان معمار: بهنام سفید مساحت: 1350 متر مربع سال: 2016 عکس: فرشید نصرآبادی کمک طراحی: هنگامه اکبری پیمانکار: فرهاد بهرامی پور کارفرما: علی میرحسینی هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و توضیحات، از زبان طراح محترم پروژه و تمام حقوق مادی و معنوی

ادامه مطلب »
ایستگاه متروی منطقه مالی ملک عبدالله، زاها حدید، جامعه معماران ایران

ایستگاه متروی منطقه مالی ملک عبدالله | معماران زاها حدید

ایستگاه متروی منطقه مالی ملک عبدالله، معماران زاها حدید موقعیت: عربستان سعودی، ریاض معماران: معماران زاها حدید تولیدکنندگان: تیسن‌کروپ مهندس سازه: بورو‌هاپولد انجینیرینگ مهندس خدمات ساختمانی: بورو‌هاپولد انجینیرینگ مشاور آکوستیک: بورو‌هاپولد انجینیرینگ مشاور پایداری: بورو‌هاپولد انجینیرینگ مشاور نورپردازی: بورو‌هاپولد انجینیرینگ پیمانکار اصلی: کنسرسیوم بکس (BACS) تیم طراحی: زاها حدید، پاتریک

ادامه مطلب »
دفتر فروش جواهرات شماره ۴ جامعه معماران ایران

دفتر فروش جواهرات شماره ۴ | استودیو معماری کات

دفتر فروش جواهرات شماره ۴ ، استودیو معماری کات موقعیت: ایران، تهران ،خيابان ۱۵خرداد، کوچه رئیسی معماران: مهدی کامبوزیا، هلنا قنبری مدیر اجرایی: سعید بهمن آبادی تیم اجرا: سروستان، امیر گلی نظارت: مهدی کامبوزیا پیمانکار: سعید بهمن آبادی طراح سه بعدی: مهدی کامبوزیا، هلنا قنبری گرافیست:‌ اشکان رادنیا کارفرما: برادران بهمن آبادی

ادامه مطلب »

خانه راکیان | پوریا احمدی

خانه راکیان | پوریا احمدیموقعیت: ایران، اصفهانمعمار: پوریا احمدیتیم طراحی: شکیلا ریاحی زادهمساحت: ۱۳۳ مترمربعنقشه فاز دو: شکیلا ریاحی زادهطراحی و دکوراسیون داخلی: پوریا احمدیاجرا: شرکت زیباسازانگرافیست: بهروز باجغلیعکس: نگار صدیقیسال آغاز پروژه: ۱۳۸۸سال اتمام پروژه: ۱۳۸۹ هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و توضیحات، از زبان طراح محترم پروژه و تمام

ادامه مطلب »
مطب دندانپزشکی جامعه معماران ایران

مطب دندانپزشکی | گروه معماری روشن

مطب دندانپزشکی ، گروه معماری روشن موقعیت: ایران، رشت معمار مسئول: روناک روشن گیلوائی دفتر معماری: گروه معماری روشن تیم ارائه: مه آذر پولاب، سعیدحقدوست مهندس تاسیسات الکتریکی: حامد دائمی مهندس تاسیسات مکانیکی: سعید بابایی شرکت سازنده- اجرا: گروه معماری روشن مدیر اجرایی پروژه: روناک روشن گیلوائی تیم اجرایی پروژه: نجار:مرتضی هوشیار پیمانکار: روناک روشن‌گیلوائی طراح سه

ادامه مطلب »

همکاری گرامی!
با تشکر از ارسال اطلاعات، به استحضار می‌رساند پس از بررسی فرم ارسالی، در صورت نزدیک بودن معیارهای طرفین، با شما تماس خواهیم گرفت. با آرزوی موفقیت و حضورتان در کنار ما.