Search
مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی در مساجد کبود مزارشریف افغانستان و سلطان احمد ترکیه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

  • سعیده جوشقانی 1
  • محمد کاظم حسنوند 2  
  • محمد عارف 3

1 گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه نمایش، دانشکدۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

باغ نظر (ماهنامه)

دوره 18، شماره 105
اسفند 1400
صفحه 5-18

بیان مسئله: تزیینات با ارزش‌ترین بخش هنر اسلامی است. به این سبب که می‌تواند عقاید مذهبی و جلوه‌های فرهنگ‌وهنر این دوران را بازتاباند و با تمام فرازونشیب‌هایی که در طول قرن‌ها داشته، توانسته به طور چشمگیری خود را گسترش دهد و با بیانی یگانه در اقلیم‌های مختلف آثاری جاودانه از خود بر جای گذارد. در میان انواع تزیینات معماری، کاشی‌کاری و نقاشی ضمن آنکه بیشترین توجه معماران مسلمان را به خود جلب کرد، از دلایل بسیار مهم و مؤثر در نمود زیبایی و عظمت بناهای اسلامی است.
هدف پژوهش: هدف اصلی پژوهش مطالعه و بررسی نقوش تزیینی دو مسجد کبود مزارشریف و سلطان‌احمد است. تزیینات بی‌مانند این دو مسجد از آن جهت مقایسه می‌شوند که موارد مشابه و غیرمشابه در نقوش تزیینی به‌کار‌رفته روی کاشی‌کاری‌ها را که با الهام از طبیعت و تأثیرات قومی و منطقه‌ای و برگرفته از هنر ایران باستان و ایران اسلامی است، شفاف‌ سازند.
روش پژوهش: این تحقیق به روش مقایسه و تطبیق نقوش تزیینات دو مسجد با استفاده از جدول‌هایی به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد و در این راه از اسناد مکتوب و تحلیل داده‌‌ها نیز کمک گرفته شد.
نتیجه‌گیری: خاستگاه نقوش تزیینی در دو بنا ریشة ایرانی دارد اما هر منطقه سازوکار مخصوص و خلاقانة خود را برای بومی‌کردن طرح‌ونقش خود به کار بسته است. تزیینات کاشی‌‌های به‌کاررفته در دو مسجد سازگار با دستورات دین اسلام ساده و انتزاعی شده و به‌جای طبیعت‌گرایی از تزیینات گیاهی و هندسی و نمادگونه استفاده شده است. این سبک علاوه بر زیباساختن معنا و نشانه‌هایی از نظم، کثرت و وحدت را نیز نمایان می‌کند و بر انسجام فضای روحانی محیط می‌افزاید.

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Decorative Patterns in the Blue Mosques of Mazar-i-Sharif in Afghanistan and Sultan Ahmed in Turkey

نویسندگان [English]

  • Saeedeh Joshaghani 1 
  •  
  • Mohammad Kazem Hasanvand 2 
  •  
  • Mohamad Aref 3
1 Department of Analytical History and Comparative Studies of Islamic Art, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Creative Arts (in Painting), Department of Painting, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor of Art anthropology. Theatre Department of faculty member of Art, Tehran Branch, Iran.

چکیده [English]

Problem statement: Decoration is the most valuable part of Islamic Art. Decoration can reflect the religious beliefs and manifestations of culture and art of the Islamic period and with all the ups and downs it has had over the centuries, it has been able to expand significantly and leave lasting works through unique and unified expressions in different climates. Among all kinds of architectural decorations, tiling and painting are the most attractive among Muslim architects and are considered the most important and effective factors in the beauty and grandeur of Islamic buildings.
Research objective: The main purpose of this study is to examine the decorative patterns of the two ‘Kabud’ (blue) mosques of ‘Mazar-e-Sharif’ and ‘Sultan Ahmed’. The unique decorations of the blue mosques are compared to clarify the similar and dissimilar items in the decorative designs used on the tiles, which are inspired by nature and ethnic and regional influences and are derived from the art of ancient Iran and Islamic Iran.
Research method: The results were obtained by comparing the decorative patterns of the two mentioned mosques using the descriptive and analytical methods with the help of the tables, written documents, and data analysis.
Conclusion: ​​The origin of decorative patterns in the two buildings is rooted in Iran, but each region has used its own mechanism and creativity to localize the designs. The tiling decorations used in the two blue mosques of ‘Sultan Ahmed’ and ‘Mazar-e-Sharif’ are simple, with emphasis on the commands of Islam, and are abstracted from nature in a vegetal, geometric and symbolic manner. Along with beautification, they have meanings and show order, multiplicity, and unity, and add to the coherence of the spiritual atmosphere of the environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic architecture 
  •  
  • Patterns 
  •  
  • Blue Mosque 
  •  
  • Sultan Ahmed Mosque of Turkey 
  •  
  • Mazar-e-Sharif Mosque of Afghanistan
بلر، شیلا و بلوم، جاناتان. (1391). هنر و معماری اسلامی. تهران: دروس.
بورکهارت، تیتوس. (1365). هنر اسلامی و زبان و بیان (ترجمة مسعود رجب نیا). تهران: سروش.
بهرامی، امیر؛ حیدری، مهدی؛ حسینی‌نیا، سید مهدی و نوید، علی.  (1395). مقایسة کتیبه‌نگاری دو مسجد: گوهر شاد و کبود. پژوهش‌های باستان شناسی ایران، 6(11)، 191-206.
پورشیروی، اکبر. (1390). نقوش تزیینی ایران در هنر کاشی‌کاری. تهران: یساولی.
جوادی، شهره. (1379). قبة سبز قدیمی‎ترین نمونة کاشی‎کاری معرق ایران. هنرهای زیبا، (7)، 12-20.
جوادی، شهره. (1388). تزیین عنصر اصلی در زیبایی‎شناسی هنر ایران. باغ نظر، 2(3)، 51-57.
جهان‌بخش، هانا و شیخی نارانی، هانیه. (1394). پژوهشی پیرامون جایگاه تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در مساجد ایران. چیدمان، 4(11)، 108-117.
خرمی، حمیدرضا و اکبری‌پناه، محمدجواد. (1396). گونه‌شناسی تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در معماری گنبدهای یزد. در کنفرانس پژوهش‌های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران. شیراز:‌ موسسة معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی.
شاطریان، رضا. (1390). تحلیل در معماری مساجد ایران. تهران: نوپردازان.
کیانی، محمدیوسف. (1376). تزیینات وابسته به معماری ایران دورة اسلامی. تهران: میراث فرهنگی.
گادفری، گودین. (1388). تاریخ معماری عثمانی (ترجمة اردشیر اشراقی، اعظم حاج علی اکبری و منصور احمدی). تهران: متن.
هوگ، جان و مارتن، هانری. (1389). سبک‌شناسی هنر معماری در سرزمین‌های اسلامی (ترجمة پرویز ورجاوند). تهران: علمی فرهنگی.
 
Abdullahi, Y. & Embi, M. R. B. (2013). Evolution of Islamic geometric patterns. Frontiers of Architectural Research, 2(2), 243-251.

صاحب امتیاز:  پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر
مدیر مسئول:  دکتر سید امیر منصوری
سردبیر:  دکتر احمد پوراحمد
دوره انتشار:  ماهنامه
شاپا چاپی:  1735-9635
شاپا الکترونیکی:  2251-7197

جامعه معماران ایران
نوع متریال
انتخاب
نوع متریال
نوع پروژه
انتخاب
نوع پروژه

کافه رستوران لولو | Maze Studio

طراحی کافه رستوران لولو | Maze Studio موقعیت: ایران، مشهد معمار: سید محمدرضا امامیان شیرازی تیم طراحی: زهرا ذبیحی، بهاره اصفهانی زاده مساحت: ۵/۱۵۷ متر مربع زیربنای فضای پروژه – ۴۰ متر مربع فضای نیمه مسقف تابستانی |عکس: زهرا ذبیحی، بهاره اصفهانی زاده سال: ۱۳۹۸ هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و

ادامه مطلب »

آپارتمان بیشه | دفتر معماری خانه طرح

آپارتمان بیشه | دفتر معماری خانه طرح موقعیت: ایران ، اصفهان ، بیشه حبیب ، ویلاغربی معمار: ایمان امین لاری عملکرد: مسکونی کارفرما: آقای حسین زاده همکاران طراحی: آریا خرمیان تهیه نقشه های فاز 2: سحر داوری مساحت/زیربنا: 695 مترمربع طراحی و دکوراسیون داخلی: ایمان امین لاری همکاران طراحی و

ادامه مطلب »

ویلای فردوس | گروه معماری کوروش رفیعی

ویلای فردوس | گروه معماری کوروش رفیعیموقعیت: ایران، نور ، رویانمعمار: کوروش رفیعیتیم طراحی: اشکان رفیعی، محسن یزدیان، شفق جاویدی، مهدی صافی، احسان دهقانی، مهسا الهی، کیانا کریمی، آمنه کریمیانمساحت: ۳۸۰ مترمربععکس: استویو دیدسال: ۱۳۹۹ هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و توضیحات، از زبان طراح محترم پروژه و تمام حقوق مادی

ادامه مطلب »
۷۵۲، استدیو معماری لحظه، جامعه معماران ایران

۷۵۲ | استدیو معماری لحظه

۷۵۲ | استدیو معماری لحظه موقعیت: ایران، دماوند، هشت بهشت معماران اصلی: پونه نصری، احسان کریمی تیم طراحی: گلرخ سروقد، نگین نامجو، علی وفادار، عرفان عقیقی تیم رندرینگ: عرفان عقیقی تیم ارائه: گلرخ سروقد، علیرضا دور اندیش کارفرما: گروه ویلاز مساحت زمین: ۷۵۲ مترمربع مساحت زیربنا: ۵۰۰ مترمربع عکس: استودیو

ادامه مطلب »

زد براش

Pixologic ZBrush 2022.0.5 Win/Mac نرم افزار ساخت مدل 3 بعدی Pixologic ZBrush نرم افزاری قدرتمند در زمینه ساخت تصاویر و مدل سه بعدی می باشد که با استفاده از آن، آزادی و امکانات بیشتری در طراحی های خود خواهید داشت. ZBrush یک برنامه تخصصی و حرفه ای برای ساخت انیمیشن

ادامه مطلب »

همکاری گرامی!
با تشکر از ارسال اطلاعات، به استحضار می‌رساند پس از بررسی فرم ارسالی، در صورت نزدیک بودن معیارهای طرفین، با شما تماس خواهیم گرفت. با آرزوی موفقیت و حضورتان در کنار ما.