سهروردی ۲۴ | استودیو معماری هرندی و هرندی

«در زندگی زخم هایی هست که مثل خوره روح آدم را در انزوا میخورد و میتراشد. این دردها را نمیشود به کسی اظهار کرد. چون عمدتا عادت دارند که این دردهای باور نکردنی را از اتفاقات و پیشآمدهای نادر و عجیب بشمارند و اگر کسی از آنها بگوید یا بنویسد، مردم به سبیل عقاید جاری و عقاید خودشان سعی می کنند آنها را با لبخند شکاک و تمسخرآمیز ملغی بکنند. زیرا بشر هنوز چاره و دوایی برایش پیدا نکرده و تنها داروی آن فراموشی به توسط شراب و خواب مصنوعی به وسیله آمپول و مواد مخدر است و افسوس که تاثیر این گونه داروها موقت است و به جای تسکین پس از مدتی بر شدت درد میافزاید.»

روشن نیست وقتی ۷۸ سال پیش روح منقلب و ذهن پیشتاز صادق هدایت بوف کور را می نوشت از آنچه قرار بود در قرن های پیش رو بر سر شهر های ایران بیاید با خبر بوده یا اینکه بر حسب اتفاقی ناخواسته نوشته اش استعاره تلخی شد از سرنوشت محتوم اکثر شهرهای ایران، پر از زخم هایی که مثل خوره تن و روح شهر را نه در انزوا که در روز روشن و پیش چشم ساکنانش می خورند و می تراشند. کند و کاو ادبی و تاریخی در چرایی این مساله هرچند جذاب، ولی از موضوع این نوشتار خارج است. هرچه هست اما، همین چند خط از نوشته صادق هدایت تصویر بسیار روشنی از وضعیت فعلی و آنچه بر سر بافت تاریخی شهر های ایران آمده به دست می دهد که می تواند چراغ راهی باشد برای نجات این تنی که هرچند پر درد و زخم ولی هنوز نیمه جان است و نجات جان شیرینش از مرگ حتمی هنوز میسر است. و اما یک قرن از تاسیس نخستین کارخانه سیمان در ایران و سر بر آوردن نخستین ساختمان های با مصالح مدرن در شهرهای کشورمان می گذرد. امروزه بخش بزرگی از بافت کلان شهرهای ایران را ساختمان هایی تشکیل می دهند که بین دهه های ۲۰ تا ۴۰ قرن چهاردهم هجری شمسی ساخته شده اند. بافت فرسوده لقبی است که به آنها می دهند. از آنجا که در ناخودآگاه ذهن ما آنچه فرسوده است را باید دور انداختُ همین برچسب کافی است تا دست همه از مالکان گرفته تا مسئولان و تصمیم گیرندگان شهری و کشوری برای تخریب و کن فیکون کردن این بخش از شهرهای ایران باز شد. با این همه در میان همین بافت به اصطلاح فرسوده کم نیستند ساختمان های باارزشی که ممستحق نابودی نیستند. ساختمان شماره ۲۴ خیابان امین الهی واقع در محله سهره وردی تهران یکی از آن هاست. ساختمانی در سه طبقه واقع در یک زمین ۱۸۹ متری و با زیربنای ۲۵۰ متر. متاسفانه اطلاعاتی از قبیل سال تاسیس و مالکان اولیه خانه در دست نداریم اما این بنا از زمان احداث تا سال ۱۴۰۲ پیوسته با کاربری مسکونی مورد استفاده بوده است.

این ساختمان در سال ۱۴۰۰ توسط مالک فعلی (زوج جوان ارمنی) آن خریداری شد و از دفتر معماری هرندی و هرندی جهت بازسازی این بنا دعوت به عمل آمد. به همین سبب و در راستای شعار اصلی استودیو معماری هرندی و هرندی، جای خوب برای زندگی بهتر، در طراحی این واحد مسکونی توجه اصلی ما به هماهنگ سازی و به روز رسانی فضا های موجود در ساختار قدیمی خانه با نیاز های یک زوج جوان ارمنی بوده است طوری که کارفرما در آینده هرگز و هرگز از انتخاب خود پشیمان نسود. برای رسیدن به این مهم عمده چالش های پیش رو جهت بازسازی این بنا عبارت بودند از:

اول ساختار فضایی تسلسلی شکل گرفته، استحکام بخشی سازه ها، همگام سازی چینش فضا ها با خواست های کارفرما، سبک زندگی امروز خانواده ایرانی و استانداردهای امروزی در بهینه سازی مصرف انرژی و آرامش و آسودگی روحی و جسمی ساکنان. ارضا کردن همه این ها البته کار ساده ای نبود. عموما در یک پروژه بازسازی، معمار بیش از آنکه در معرض چالش کاغذ سفید قرار داشته باشد در بربر یک معما یا یک پازل نیمه تمام قرار می گیرد. حل کرد این معما برای معماری که در ایران فعالیت می کند دو چندان سخت تر است و علت اصلی آن مستند نگاری بسیار ضعیف و در دسترس نبودن داده ها و نقشه های قدیمی است.

مراحل طراحی: جمع آوری مستندات تاریخی، کسب اطلاع از خواست های کارفرما، مطالعات میدانی و جمع آوری استاندارد ها و قوانین و مقررات، ترسیم نقشه های اولیه، انتخاب مواد  و مصالح، طرح نهایی، اجرا و نظارت بر اجرا نخستین قدم در مسیر طراحی این پروزه مستند نگاری و جمع آوری مدارک از وصعیت موجود این بنا بود.

پس با در نظر گرفتن دو اصل کلی یعنی ایجاد یک فضای سیال و همچنین فراهم آوردن امکان نفوذ نور طبیعی به داخل همه فضاها، در طبقه همکف به جز ستون ها و دیوار های باربر سایر جداره ها حذف گشته و یک جداره برای محدود کردن فضای خیس اضافه شدند. در این طبقه اتاق نشیمن، ناهارخوری، آشپزخانه و سرویس بهداشتی گنجانده شده اند.

فضاهای طبقه دوم اختصاص پیدا کردند به اتاق خواب بزرگ، اتاق مطالعه، اتاق خواب، انبار، اتاق تلویزیون و سرویس بهداشتی و نیم طبقه آخر و یا به اصطلاح بهار خواب به همراه تراس بزرگ هم اختصاص پیدا کردند به اتاق موسیقی و یک مهتابی سبز در جایگاه یک جای دنج و آرام د دل تهران پرهیاهو برای گوش دادن به موسیقی.

در این پروژه، راه پله نه به عنوان بخشی جداگانه از خانه، که به عنوان یک فضای مکمل و ارتباطی در نظر گرفته شده است فضایی پویا که در تعامل با سکون و آرامش حاکم بر فضای طبقات است.

در باز طراحی نرده ها، حفاظ ها و جان پناه ها سعی بر آن شد تا طرحی ارائه شود که بتوان با آن بیشترین ارتباط را با هنر آهنگران دهه های ۴۰ و ۵۰ خورشیدی برقرار کنند.

در این پروژه سعی شده است که با انتخاب هوشمندانه رنگ ها با مرزهایی مشخص و تعیین شده هماهنگی و هارمونی را در کل فصا ها ایجاد کنیم.

در اصطلاح عامیانه مجموعه از رنگ ها زمانی نامیده می شوند که از چند رنگ خویشاوند و یا چند رنگ مختلف با درجه تیره روشنی یکسان حاصل شده باشد. چنین قضاوت هایی عاطفی و شخصی است و عامل عینی ندارد و ما سعی کردیم در این پروژه که هماهنگی رنگ ها بسیار مهم بوده است از مفهوم رنگ در قلمرو گرایشات ذهنی دور شویم و به قلمرو اصول عینی نزدیک شویم در واقع هارمونی نتیجه تقارن نیروهاست.