Search
مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی در مساجد کبود مزارشریف افغانستان و سلطان احمد ترکیه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

  • سعیده جوشقانی 1
  • محمد کاظم حسنوند 2  
  • محمد عارف 3

1 گروه مطالعات تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه نقاشی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه نمایش، دانشکدۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

باغ نظر (ماهنامه)

دوره 18، شماره 105
اسفند 1400
صفحه 5-18

بیان مسئله: تزیینات با ارزش‌ترین بخش هنر اسلامی است. به این سبب که می‌تواند عقاید مذهبی و جلوه‌های فرهنگ‌وهنر این دوران را بازتاباند و با تمام فرازونشیب‌هایی که در طول قرن‌ها داشته، توانسته به طور چشمگیری خود را گسترش دهد و با بیانی یگانه در اقلیم‌های مختلف آثاری جاودانه از خود بر جای گذارد. در میان انواع تزیینات معماری، کاشی‌کاری و نقاشی ضمن آنکه بیشترین توجه معماران مسلمان را به خود جلب کرد، از دلایل بسیار مهم و مؤثر در نمود زیبایی و عظمت بناهای اسلامی است.
هدف پژوهش: هدف اصلی پژوهش مطالعه و بررسی نقوش تزیینی دو مسجد کبود مزارشریف و سلطان‌احمد است. تزیینات بی‌مانند این دو مسجد از آن جهت مقایسه می‌شوند که موارد مشابه و غیرمشابه در نقوش تزیینی به‌کار‌رفته روی کاشی‌کاری‌ها را که با الهام از طبیعت و تأثیرات قومی و منطقه‌ای و برگرفته از هنر ایران باستان و ایران اسلامی است، شفاف‌ سازند.
روش پژوهش: این تحقیق به روش مقایسه و تطبیق نقوش تزیینات دو مسجد با استفاده از جدول‌هایی به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد و در این راه از اسناد مکتوب و تحلیل داده‌‌ها نیز کمک گرفته شد.
نتیجه‌گیری: خاستگاه نقوش تزیینی در دو بنا ریشة ایرانی دارد اما هر منطقه سازوکار مخصوص و خلاقانة خود را برای بومی‌کردن طرح‌ونقش خود به کار بسته است. تزیینات کاشی‌‌های به‌کاررفته در دو مسجد سازگار با دستورات دین اسلام ساده و انتزاعی شده و به‌جای طبیعت‌گرایی از تزیینات گیاهی و هندسی و نمادگونه استفاده شده است. این سبک علاوه بر زیباساختن معنا و نشانه‌هایی از نظم، کثرت و وحدت را نیز نمایان می‌کند و بر انسجام فضای روحانی محیط می‌افزاید.

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Decorative Patterns in the Blue Mosques of Mazar-i-Sharif in Afghanistan and Sultan Ahmed in Turkey

نویسندگان [English]

  • Saeedeh Joshaghani 1 
  •  
  • Mohammad Kazem Hasanvand 2 
  •  
  • Mohamad Aref 3
1 Department of Analytical History and Comparative Studies of Islamic Art, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Creative Arts (in Painting), Department of Painting, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor of Art anthropology. Theatre Department of faculty member of Art, Tehran Branch, Iran.

چکیده [English]

Problem statement: Decoration is the most valuable part of Islamic Art. Decoration can reflect the religious beliefs and manifestations of culture and art of the Islamic period and with all the ups and downs it has had over the centuries, it has been able to expand significantly and leave lasting works through unique and unified expressions in different climates. Among all kinds of architectural decorations, tiling and painting are the most attractive among Muslim architects and are considered the most important and effective factors in the beauty and grandeur of Islamic buildings.
Research objective: The main purpose of this study is to examine the decorative patterns of the two ‘Kabud’ (blue) mosques of ‘Mazar-e-Sharif’ and ‘Sultan Ahmed’. The unique decorations of the blue mosques are compared to clarify the similar and dissimilar items in the decorative designs used on the tiles, which are inspired by nature and ethnic and regional influences and are derived from the art of ancient Iran and Islamic Iran.
Research method: The results were obtained by comparing the decorative patterns of the two mentioned mosques using the descriptive and analytical methods with the help of the tables, written documents, and data analysis.
Conclusion: ​​The origin of decorative patterns in the two buildings is rooted in Iran, but each region has used its own mechanism and creativity to localize the designs. The tiling decorations used in the two blue mosques of ‘Sultan Ahmed’ and ‘Mazar-e-Sharif’ are simple, with emphasis on the commands of Islam, and are abstracted from nature in a vegetal, geometric and symbolic manner. Along with beautification, they have meanings and show order, multiplicity, and unity, and add to the coherence of the spiritual atmosphere of the environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic architecture 
  •  
  • Patterns 
  •  
  • Blue Mosque 
  •  
  • Sultan Ahmed Mosque of Turkey 
  •  
  • Mazar-e-Sharif Mosque of Afghanistan
بلر، شیلا و بلوم، جاناتان. (1391). هنر و معماری اسلامی. تهران: دروس.
بورکهارت، تیتوس. (1365). هنر اسلامی و زبان و بیان (ترجمة مسعود رجب نیا). تهران: سروش.
بهرامی، امیر؛ حیدری، مهدی؛ حسینی‌نیا، سید مهدی و نوید، علی.  (1395). مقایسة کتیبه‌نگاری دو مسجد: گوهر شاد و کبود. پژوهش‌های باستان شناسی ایران، 6(11)، 191-206.
پورشیروی، اکبر. (1390). نقوش تزیینی ایران در هنر کاشی‌کاری. تهران: یساولی.
جوادی، شهره. (1379). قبة سبز قدیمی‎ترین نمونة کاشی‎کاری معرق ایران. هنرهای زیبا، (7)، 12-20.
جوادی، شهره. (1388). تزیین عنصر اصلی در زیبایی‎شناسی هنر ایران. باغ نظر، 2(3)، 51-57.
جهان‌بخش، هانا و شیخی نارانی، هانیه. (1394). پژوهشی پیرامون جایگاه تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در مساجد ایران. چیدمان، 4(11)، 108-117.
خرمی، حمیدرضا و اکبری‌پناه، محمدجواد. (1396). گونه‌شناسی تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در معماری گنبدهای یزد. در کنفرانس پژوهش‌های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران. شیراز:‌ موسسة معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی.
شاطریان، رضا. (1390). تحلیل در معماری مساجد ایران. تهران: نوپردازان.
کیانی، محمدیوسف. (1376). تزیینات وابسته به معماری ایران دورة اسلامی. تهران: میراث فرهنگی.
گادفری، گودین. (1388). تاریخ معماری عثمانی (ترجمة اردشیر اشراقی، اعظم حاج علی اکبری و منصور احمدی). تهران: متن.
هوگ، جان و مارتن، هانری. (1389). سبک‌شناسی هنر معماری در سرزمین‌های اسلامی (ترجمة پرویز ورجاوند). تهران: علمی فرهنگی.
 
Abdullahi, Y. & Embi, M. R. B. (2013). Evolution of Islamic geometric patterns. Frontiers of Architectural Research, 2(2), 243-251.

صاحب امتیاز:  پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر
مدیر مسئول:  دکتر سید امیر منصوری
سردبیر:  دکتر احمد پوراحمد
دوره انتشار:  ماهنامه
شاپا چاپی:  1735-9635
شاپا الکترونیکی:  2251-7197

جامعه معماران ایران
نوع متریال
انتخاب
نوع متریال
نوع پروژه
انتخاب
نوع پروژه
موزه تخصصی خاتم شیراز، ندا احمدی، جامعه معماران ایران

موزه تخصصی خاتم شیراز | ندا احمدی

موزه تخصصی خاتم شیرازموقعیت: ایران، شیراز، سرای مشیرمعمار مسئول: ندا احمدیاجرا: شرکت فارس اسپریس سازه ایمنمدیرپروژه: یاسر پوست فروش فردتیم اجرا: مهدی کشاورز، الهام پورهادیکارفرما: آقای اطمینانکاربری: گالری خاتممساحت زیربنا: 180 مترمربععکس: پرویز بشارت پوراتمام پروژه: 1404 هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و توضیحات، از زبان طراح محترم پروژه و تمام

ادامه مطلب »
خانه اردیبهشت، دفتر معماری بوژگان

خانه اردیبهشت| دفتر معماری بوژگان

خانه اردیبهشت| دفتر معماری بوژگان موقعیت: ایران، لواسان معماران: حامد بدری احمدی، فاطمه شریعتی تاریخ شروع و اتمام: 2018-2021 زیربنا: 804 متر مربع سازه: دکتر سیاوش صدوقی تاسیسات الکتریکی: مهندس حامد نیک‌خو تاسیسات مکانیکی: مهندس هادی مینایی نظارت: دفتر معناری بوژگان طراح ۳بعدی: کاوه دادگر، مریم معماریان، پریسا شیری گرافیست:

ادامه مطلب »

ویلای شماره 9 | دفتر معماری فام

ویلای شماره 9 | دفتر معماری فام موقعیت: ایران، تهران معماران: میثم تقی زاده ، اشکان راد نیا ، هانیه مبینی مساحت ۱۰۰۰ مترمربع مشاور فنی: نوشین خضلی عکس: اشکان رادنیا هشدار! تمامی اطلاعات پروژه و توضیحات، از زبان طراح محترم پروژه و تمام حقوق مادی و معنوی طرح متعلق

ادامه مطلب »
رستوران گرد گرد کورش عبدی، جامعه معماران ایران

رستوران گِردگَرد ، کورش عبدی

رستوران گِردگَرد، کورش عبدی موقعیت: ایران، مشهد معمار مسئول: کورش عبدی تیم طراحی: مهتاب آملی مقدم کارفرما :  شرکت مباشر تیم اجرایی : شرکت عارف اجرای زیرسازی فلزی: مهندس کفاش اجرای فنی : آقای ترکانلو تیم نظارت : مهندس رضا مصدقی، مهندس احسان صابر، مهندس احسان سلطانی دیاگرام و گرافیک:

ادامه مطلب »
برج باغ آرمانی جامعه معماران ایران

برج باغ آرمانی | علیرضا سه ده زاده

برج باغ آرمانی ، علیرضا سه ده زاده موقعیت: ایران، تهران، سعادت اباد، خیابان چهاردهم شرقی معمار مسئول: علیرضا سه ده زاده مدیریت پروژه: مهدی سه ده زاده مشاور سازه: علیرضا باقری و همکاران مشاور تاسیسات: نیک اندیشان صنعت ایرانیان نظارت و ساخت: مهدی سه ده زاده، علیرضا سه ده زاده، شرکت کومه آرمانی

ادامه مطلب »

همکاری گرامی!
با تشکر از ارسال اطلاعات، به استحضار می‌رساند پس از بررسی فرم ارسالی، در صورت نزدیک بودن معیارهای طرفین، با شما تماس خواهیم گرفت. با آرزوی موفقیت و حضورتان در کنار ما.